ณ หมู่บ้านในแถบชนบทที่มีการทำนาและไร่ทำสวนเป็นอาชีพหลัก นาข้าวสีทองถูกเก็บเกี่ยวไปบ้างแล้ว ซึ่งชาวบ้านจะนำข้าวเปลือกไปเก็บไว้ในยุ้งเพื่อกิน ขาย หรือแม้แต่เก็บไว้เพื่อทำพันธุ์ในฤดูกาลหน้า

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีหมาจิ้งจอกตัวหนึ่งมันได้เดินอย่างซุ่มซ่ามและพลัดตกลงไปในบ่อน้ำที่ดูแล้วลึกมาก มันพยายามที่จะตะเกียดตะกายตัวเองเพื่อที่จะเอื้อมให้ถึงและดันตัวมันเองออกมาให้ได้

วันหนึ่งในฤดูร้อนที่แสนจะแห้งแล้งและก็อบอ้าว สิงโตและแพะต่างก็เดินหาแหล่งน้ำเพื่อที่พวกมันจะดื่มและดับกระหาย จนพวกมันเดินมาพบกับหนองน้ำแห่งหนึ่งแต่หนองน้ำแห่งนี้ไม่มีน้ำอยู่เลย มันช่างดูแห้งขอดเหลือเกิน สิงโตและแพะต่างทะเลาะกันถกเถียงกันเพื่อที่จะแย่งกันกินน้ำจนทำให้เกิดการต่อสู้กันขึ้น

ก้อนหินที่เคยคิดว่าตัวเองแข็งแกร่งที่สุดกลับถูกหยดน้ำเล็ก ๆ ค่อย ๆ กัดเซาะจนเป็นร่องลึก นิทานเรื่องนี้สอนว่า ความสม่ำเสมอและความพากเพียรสามารถสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยิ่งใหญ่ได้ แม้แต่สิ่งที่แข็งแกร่งที่สุดก็ยังไม่อาจต้านทานพลังของความพยายามที่ต่อเนื่องได้

เจ้าหมา เดินคาบเนื้อมาอย่างสบายใจหวังจะหาที่สงบเงียบสักแห่งก่อนจะกินเนื้อที่ได้มาอย่างอร่อยมันได้เดินมาหยุดอยู่ที่ตรงสะพานจนสังเกตเห็นว่ามีเงาตัวอะไรในน้ำ ดูแล้วก็คล้าย ๆ ตัวของมันเอง แต่มีก้อนเนื้อในปากที่ใหญ่กว่า

ในทุ่งหญ้าสีเขียวขจีสวยงาม เด็กชายคนหนึ่งกำลังเลี้ยงแกะฝูงใหญ่ เขานั่งแบบนี้อยู่เป็นประจำ วันหนึ่ง เขาได้นั่งเฝ้ามองแกะที่อยู่กลางทุ่งทุกวัน ๆ เด็กเลี้ยงแกะไม่มีอะไรทำ เกิดความเบื่อหน่าย จึงคิดจะเล่นอะไรบางอย่างและคิดที่จะแกล้งชาวบ้าน พอคิดอย่างนั้น เขาจึงวิ่งหน้าตาตื่นเข้าไปในหมู่บ้านพร้อมตะโกนออกไปดังลั่นว่า

นกยูงสร้างรังจากไหมทองเพราะต้องการความสวยงาม แต่เมื่อพายุมา รังของมันกลับพังลงอย่างง่ายดาย ส่วนนกกระจอกที่เลือกฟางธรรมดามาสร้างรัง กลับอยู่รอดได้ นิทานเรื่องนี้สอนว่า อย่าเลือกสิ่งใดเพียงเพราะรูปลักษณ์ภายนอก จงให้ความสำคัญกับคุณค่าที่แท้จริงและความมั่นคงของสิ่งนั้น

แมวพยายามเร่งเวลาของนาฬิกาทราย แต่ก็พบว่ามันไม่สามารถเร่งได้ นาฬิกาทรายสอนให้มันเข้าใจว่า เวลาเป็นสิ่งที่ควรปล่อยให้ดำเนินไปตามธรรมชาติ และควรใช้ทุกช่วงเวลาอย่างคุ้มค่า นิทานเรื่องนี้สอนว่า เวลาเป็นทรัพยากรที่สำคัญที่สุดในชีวิต จงใช้มันอย่างฉลาดและไม่เปล่าประโยชน์

นางแก้วหน้าม้าเป็นหญิงชาวบ้านที่มีใบหน้าเหมือนม้า แต่ภายในงดงามและกล้าหาญ นางหลงรักพระพินทองและต้องพิสูจน์ตนเองโดยทำภารกิจที่เป็นไปไม่ได้หลายอย่าง ทั้งชะลอเขาพระสุเมรุและคลอดโอรสเพื่อทวงสัญญา ในที่สุดนางก็ได้รับการยอมรับจากพระพินทองและได้ครองรักกันอย่างมีความสุข

ยางลบเคยคิดว่าตัวเองไม่มีค่า เพราะมันทำหน้าที่เพียงแค่ลบสิ่งที่ผิดพลาดออกไป แต่เมื่อดินสอช่วยให้มันเห็นความสำคัญของสิ่งที่มันทำ ยางลบก็เริ่มตระหนักว่ามันช่วยให้คนเรียนรู้และปรับปรุงตัวเอง นิทานเรื่องนี้สอนให้เราเห็นคุณค่าในตัวเอง เพราะทุกคนล้วนมีบทบาทที่สำคัญในแบบของตัวเอง

น้องต้าที่เคยใช้น้ำอย่างสิ้นเปลืองเรียนรู้ความสำคัญของการประหยัดน้ำจากคำสอนของคุณยายเดือน เขาเริ่มปรับปรุงนิสัยและช่วยดูแลสวนผักจนกลับมาสดชื่น นิทานเรื่องนี้สอนให้เด็ก ๆ เข้าใจถึงความสำคัญของน้ำและการใช้อย่างรู้คุณค่า

พระวิจิตรจินดาถูกพิษพญานาคและสลบไปนานถึง 7 ปี จนกระทั่งนางโสนน้อยผู้มีชะตาต้องพเนจรออกจากเมือง ได้ใช้ยาวิเศษรักษาพระองค์ ระหว่างนั้นนางกุลาฉวยโอกาสอ้างว่าเป็นผู้รักษาพระวิจิตรจินดา แต่ในที่สุดความจริงก็ถูกเปิดเผย และพระวิจิตรจินดาได้อภิเษกกับนางโสนน้อย