บทเรียนจากเรื่องเล่าเล็ก ๆ ภายในครอบครัวนี้จึงเตือนใจเราให้ระมัดระวังทั้งการกระทำและความคิด เพราะทุกการกระทำ...มีผลเสมอ และ “ผลของกรรม” นั้นไม่มีใครหลีกพ้นได้ ไม่ว่าจะในชาติใดหรือเวลาใดก็ตาม การล่วงเกินคนดีมีศีลธรรมยิ่งเป็นสิ่งที่ส่งผลรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อผู้ถูกกระทำคือผู้มีพระคุณหรือพระอริยบุคคล

ลูกเหยี่ยวป่วยมานานและขอให้แม่ช่วยสวดอ้อนวอนเทพเจ้าให้มันหายป่วย แต่แม่เหยี่ยวบอกว่าคงไม่มีเทพเจ้าองค์ใดช่วยได้ เพราะลูกเคยขโมยของบวงสรวงจากแท่นบูชา ทำให้เทพเจ้าโกรธ ลูกเหยี่ยวรู้สึกเสียใจและตระหนักว่าความผิดที่ทำไว้ แม้จะด้วยความจำเป็น ก็ยังส่งผลให้ต้องเผชิญกับความทุกข์โดยไม่อาจแก้ไขได้

มานพและนารีเคยมีปากเสียงกันจนเกิดความบาดหมาง แต่ด้วยคำแนะนำจากเพื่อนสนิท ทั้งสองตัดสินใจให้อภัยกัน นำมาซึ่งการกลับมาเป็นเพื่อนกันอีกครั้ง นิทานนี้สอนให้รู้ว่า การให้อภัยคือการปล่อยวางความโกรธและนำความสุขกลับมาสู่ชีวิต

น้อยเป็นเด็กที่ไม่เก่งคณิตศาสตร์และมักรู้สึกท้อแท้ แต่ด้วยกำลังใจจากเพื่อนและคำสอนจากคุณครูสุนีย์ เธอตัดสินใจไม่ยอมแพ้และฝึกฝนทุกวัน ในที่สุด น้อยก็ประสบความสำเร็จได้คะแนนเต็มครั้งแรก ทำให้เธอเรียนรู้ว่าความเพียรพยายามเป็นสิ่งสำคัญในการก้าวข้ามอุปสรรค

ในวันที่ในวันที่อากาศร้อนอบอ้าว มีชายนักเดินทางคนหนึ่ง ต้องการเดินทางไปยังอีกเมืองหนึ่ง เขาจึงได้ไปตะเวนหาเช่าลา เพื่อใช้สำหรับขนเสบียงและนั่งบนหลังของมัน ชายนักเดินทางได้พบกับเจ้าของลาที่ตามหา

สุนัขจิ้งจอกและลิงเดินทางไปด้วยกันและโต้เถียงกันเรื่องเกียรติของตน เมื่อพวกมันเจอหลุมฝังศพของบรรพบุรุษ ลิงเกิดความเศร้าและร้องไห้ แต่สุนัขจิ้งจอกสอนลิงให้เข้าใจว่า ควรปล่อยวางอดีตและไม่จมอยู่กับความเสียใจ เพราะไม่มีใครสามารถเปลี่ยนแปลงสิ่งที่เกิดขึ้นได้

แมงมุมหิวโซคิดว่าจะจับนกกระจอกเพื่อกินเป็นอาหาร มันจึงสร้างใยที่หนาและกว้างหวังว่าจะดักจับนกกระจอกได้ แต่เมื่อใยแมงมุมถูกนกกระจอกบินชน มันกลับขาดกระจายทันที แมงมุมจึงได้เรียนรู้ว่าไม่ควรทำในสิ่งที่เกินกำลังของตนเอง และกลับไปดักจับแมลงตามปกติ

มีลาตัวหนึ่งที่กำลังทำงานอยู่ งานของมันคือการขนสัมภาระไปให้เจ้าของของมัน ยังหมู่บ้านหนึ่งที่อยู่ถัดออกไป สัมภาระนั้นดูมากจนเต็มหลังไปหมด มันเดินมาสักระยะหนึ่ง จนถึงธารน้ำ และตั้งใจที่จะเดินข้ามไปยังอีกฝั่ง เพราะเป้าหมายของการเดินทางครั้งนี้ คือหมู่บ้านซึ่งอยู่อีกฝั่งของธารน้ำ

พราหมณ์เวทัพพะ ผู้ว่ายากและไม่ฟังคำเตือนของพระโพธิสัตว์ ใช้มมนต์เรียกฝนแก้วมาให้โจรจนเกิดความวุ่นวาย สุดท้ายตัวเองและโจรทั้งหมดต้องจบชีวิตอย่างน่าเศร้า พระโพธิสัตว์นำทรัพย์สินกลับมาทำบุญ และสอนบทเรียนสำคัญถึงการหลีกเลี่ยงความโลภและการฟังคำตักเตือน

ควายหนุ่มตัวหนึ่งเห็นควายแก่อีกตัวทำงานหนักทุกวัน ในขณะที่ตัวมันสุขสบาย ไม่เคยทำอะไรเลย ก็รู้สึกเวทนา มันจึงบอกควายแก่ว่า ท่านแก่ป่านนี้แล้วยังจะทำงานหนักอยู่อีก

นกฮูกเตือนห่านให้ระวังภัยจากนายพราน แต่ห่านไม่เชื่อและยังคงส่งเสียงดังจนถูกนายพรานจับไปในที่สุด ห่านที่เหลืออยู่เสียใจและเรียนรู้ว่าความระมัดระวังและการฟังคำเตือนสามารถช่วยป้องกันตนเองจากภัยอันตรายได้

สุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งบังเอิญเจอหน้ากากที่งดงามในห้องเก็บของของโรงละคร มันชื่นชมความสวยงามของหน้ากาก แต่ก็ได้ตระหนักว่าหน้ากากนั้นไร้ประโยชน์เพราะไม่มีสมองหรือชีวิต นิทานนี้จึงสอนให้รู้ว่าความสวยงามภายนอกนั้นไม่ใช่สิ่งที่สำคัญที่สุด