สุวรรณสามชาดกเป็นเรื่องราวของสุวรรณสามที่บำเพ็ญเมตตาบารมี แม้ถูกพระเจ้าปิลยักขราชยิงด้วยลูกศรอาบยาพิษ สุวรรณสามยังคงมีจิตใจเมตตาและขอให้พระราชาช่วยดูแลบิดามารดาของตน ด้วยคุณความดีของเขา สุวรรณสามฟื้นคืนชีพและบิดามารดาของเขาก็กลับมามองเห็น สุวรรณสามได้ถวายโอวาทให้พระราชาปกครองแผ่นดินด้วยธรรม

น้อยเป็นเด็กชายที่ต้องเลือกระหว่างเพื่อนสองคน คนแรกคือทิวที่ชอบชวนทำสิ่งไม่ดีและเสี่ยงอันตราย ส่วนอีกคนคือเมฆที่มักชวนทำสิ่งดีและมีประโยชน์ เมื่อน้อยต้องตัดสินใจว่าจะไปกับใคร เขาเลือกที่จะไปกับเมฆเพื่อทำความดี ช่วยเหลือชาวบ้าน ซึ่งทำให้น้อยรู้สึกภูมิใจ นิทานเรื่องนี้สอนให้เห็นความสำคัญของการเลือกคบเพื่อน คนพาลอาจนำไปสู่ปัญหา แต่การคบคนดีจะช่วยให้ชีวิตมั่นคงและมีความสุข

แก้วและต้นพบกระเป๋าเงินตกอยู่ข้างทาง ขณะที่ต้นคิดจะแอบเก็บไว้ แก้วได้สอนให้เขาเห็นถึงความสำคัญของความซื่อสัตย์ ทั้งคู่จึงตัดสินใจนำกระเป๋าไปคืนครู เมื่อเจ้าของกระเป๋ามารับคืน ทั้งแก้วและต้นรู้สึกภูมิใจในสิ่งที่พวกเขาทำ

พี่หรั่งเริ่มต้นงานใหม่ด้วยความตื่นเต้นและกังวล เขาพบว่าในที่ทำงานใหม่มีความยากลำบากมากมาย แต่เพื่อนร่วมงานอย่างพี่พีทและคำแนะนำจากคุณแม่ทำให้เขามีกำลังใจและความเชื่อมั่นในตัวเองมากขึ้น จนในที่สุดเขาก็สามารถทำงานได้ดีขึ้นและกลายเป็นคนที่มีทักษะในสายงานที่ทำ

หมาป่าพยายามจะเป็นเจ้าป่าโดยการข่มขู่สัตว์อื่น ๆ แต่เมื่อได้รับคำสอนจากสิงโต มันก็เรียนรู้ว่าอำนาจที่แท้จริงมาจากความเคารพและศรัทธา หมาป่าจึงเปลี่ยนแปลงตัวเองและเริ่มช่วยเหลือสัตว์ในป่า จนได้รับความเคารพจากสัตว์ทั้งหลาย

ผึ้งขยันทำงานเก็บน้ำหวานในฤดูร้อนเพื่อเตรียมพร้อมสำหรับฤดูหนาว ขณะที่หมีขี้เกียจเลือกที่จะนอนพักผ่อนและไม่สนใจเก็บสะสมอาหาร เมื่อฤดูหนาวมาถึง หมีต้องทนหิวโหยเพราะไม่มีอาหาร ผึ้งขยันเตือนหมีแล้ว แต่หมีไม่ฟัง จึงต้องรับผลของความประมาทของตน

มีฝูงหมาป่าหิวโซอยู่ฝูงหนึ่งพวกมันไม่ได้กินอะไรมาหลายวันแล้วพวกมันจึงตัดสินใจเดินไปที่แม่น้ำเพื่อที่จะดื่มน้ำหวังว่าการดื่มน้ำจะช่วยบรรเทาความหิวของพวกมันได้บ้าง แต่แล้วพวกมันก็ได้พบเข้ากับหนังสัตว์อย่างดีจำนวนหนึ่งที่จมอยู่ใต้ก้นแม่น้ำซึ่งคนฟอกหนังได้นำมาแช่เอาไว้ หนังสัตว์พวกนี้นับว่าเป็นอาหารชั้นเลิศสำหรับหมาป่าที่กำลังหิวโซแต่ทว่าแม่น้ำบริเวณนั้นลึกเกินไปที่พวกมันจะเอื้อมลงไปถึงหนังสัตว์ได้ในเมื่อสถานการณ์เป็นเช่นนี้หมาป่าตัวหนึ่งในฝูงก็ได้เอ่ยขึ้นว่า

ลาตัวหนึ่งถูกขี่โดยเจ้าของไปตามทาง ทันใดนั้นลาเริ่มเดินออกนอกเส้นทางและมุ่งหน้าไปที่ขอบของหน้าผาลึก ในขณะที่ลากำลังจะตกนั้น เจ้าของจับที่หางของมันเพื่อดึงมันกลับมา

จอมพลผู้ทรงอำนาจไม่ยอมฟังคำเตือนของพลทหารเกี่ยวกับแสงประภาคาร เขามองว่าประภาคารควรหยุดแสงเพื่อให้เขาผ่าน แต่ในที่สุด เรือของเขาชนโขดหินจนเสียหาย นิทานเรื่องนี้สอนว่า อำนาจไม่สามารถเอาชนะธรรมชาติหรือความจริงได้ และการฟังคำเตือนจากผู้อื่นคือความฉลาดที่แท้จริง

ปัญจาวุธกุมาร ชายหนุ่มผู้กล้าหาญและมีปัญญา ใช้ทั้งอาวุธและสติปัญญาต่อสู้กับยักษ์สิเลสโลมผู้ดุร้าย แม้จะไม่มีอาวุธทำลายยักษ์ได้ แต่ด้วยการใช้ปัญญาและการพูดจาอันชาญฉลาด ปัญจาวุธกุมารทำให้ยักษ์กลับใจและสัญญาว่าจะไม่ทำร้ายผู้ใดอีก เรื่องนี้สอนให้เห็นถึงความสำคัญของความไม่ย่อท้อและการใช้สติปัญญาในการเผชิญหน้ากับปัญหา

นิทานเรื่องนี้เล่าถึงความรักและความเสียสละของนางเนื้อที่มีต่อพระยาเนื้อ สามีของเธอ เมื่อพระยาเนื้อประสบอันตราย นางเนื้อยอมเสี่ยงชีวิตเพื่อช่วยเขา ความเสียสละของนางเนื้อทำให้นายพรานเกิดความเมตตา เลิกคิดที่จะฆ่าและปล่อยพระยาเนื้อให้เป็นอิสระ

ธิดาเศรษฐีเรียนรู้บทเรียนอันมีค่า อย่าตัดสินคนจากรูปลักษณ์ภายนอกเพียงอย่างเดียว สิ่งที่สำคัญคือ ความดีและปัญญา พระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายได้ตระหนักว่า ความเข้าใจผิดเพราะความไม่รู้ อาจทำให้เราต้องเผชิญกับความทุกข์โดยไม่จำเป็น